Antoni Heda ps. Szary

Antoni Heda ps. Szary (ur. 11.10.1916 r. – zm. 14.02.2008 r.) – dowódca oddziałów partyzanckich AK. Urodził się we wsi Małomierzyce k. Iłży (woj. mazowieckie). We wrześniu 1937 r. został powołany do wojska. Odbył służbę w 4 Pułku Piechoty w Kielcach. Podczas polskiej kampanii obronnej w 1939 r. Antoni Heda walczył w składzie 12 DP pod Iłżą a następnie na Lubelszczyźnie. Po zakończeniu kampanii wstąpił do ZWZ przyjmując pseudonim „Ząb”. Jesienią 1939 r. schwytany przez Sowietów podczas próby przekroczenia granicy, został aresztowany i osadzony w Twierdzy w Brześciu. Po ataku Niemiec na ZSRR w dniu 22.06.1941 r. dostał się do niewoli niemieckiej, z której zbiegł. Ponownie podjął działalność konspiracyjną w ZWZ pod pseudonimami „Szczupak” a następnie „Szary”. Został komendantem podobwodu Iłża AK. Wsławił się podczas akcji z dnia 6 sierpnia 1943 r., kiedy to kierowana przez niego grupa zdobyła bez strat własnych niemieckie więzienie w Starachowicach, uwalniając ok. 80 więźniów. Po zakończeniu II wojny światowej Heda pozostał w konspiracji działając w ramach Ruchu Oporu Armii Krajowej a następnie Delegatury Sił Zbrojnych. W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. w jednej z najsłynniejszej akcji partyzanckich dowodził rozbiciem więzienia Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Kielcach, podczas której uwolniono ponad 350 więźniów. Po akcji w Kielcach zaprzestał działalności konspiracyjnej i pod zmienionym nazwiskiem – jako Antoni Wiśniewski – wyjechał na wybrzeże. Na przełomie 1946 i 1947 roku ukrywał się w Solcu Kujawskim, pracując jako kierownik ds. planowania remontów w Państwowych Zakładach Samochodowych nr 5 (późniejszych KZNS). Długo poszukiwany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, aresztowany w 1948 roku w Gdyni. Został skazany na śmierć, jednak ostatecznie wyrok zamieniono na dożywocie. Wyszedł na wolność w 1956 roku na mocy amnestii. W dalszym ciągu prowadził działalność niepodległościową, m.in. wstępując do NSZZ „Solidarność”. W 1990 roku doprowadził do zjednoczenia ok. 30 organizacji kombatanckich w Światową Federację Polskich Kombatantów. W 2006 roku został awansowany na stopień generała brygady. Zmarł w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu w Podkowie Leśnej.

antoni_heda_szary_w_solcu_500px

Antoni Heda podczas spaceru z córką Teresą, prawdopodobnie w soleckim Parku. Zima 1946/1947. (Zdjęcie udostępniła Teresa Heda-Snopkiewicz).